|
COPYRIGHT 2002 Eastern Mediterranean University
Ozet
Osmanli aydini Tanzimat'tan sonra Bati'dan gelen siyasal, sosyal ve dusunsel akimlara daima ilgi duymustur. Kadin konusunun Osmanli basininda islenmesi ve sosyal alanda kadina daha fazla yer verilmesi, bu anlayisin bir sonucudur. Ilk Osmanli kadin yilligi olan Nevsal-i Nisvan da bu dusuncenin bir urunudur, fakat yillikta kadin bugunku feminist anlayisla islenmemistir.
Nevsal-i Nisvan kadin hareketinde radikal bir adim olmamakla birlikte ilk olmasi bakimindan onemli ve dikkat cekicidir. Bu makalede Nevsal-i Nisvan incelenmis ve diger yilliklarla karsilastirilmistir.
Anahtor Kelimeler Kadin, yillik, kadin yilligi, Nevsal-i Nisvan Tanzimat, feminizm, Osmanh basini, Avanzade Mehmet Suleyman
**********
Tanzimatla hizlanan ve yonunun Bati oldugu kesinlikle bilinen siyasi, sosyal, kulturel hayatimizdaki degisiklikler kadinin toplum icerisindeki statusunun tartismaya acilmasina sebep olmustur. Devlet, kiz cocuklarinin egitimi icin kurslar ve okullar acarak kadinlarin toplum icerisinde eskisinden cok daha farkli bir misyon yuklenmelerine zemin hazirlamis, basin yayin organlari, da kadinlara yonelik yayinlar yaparak bu yeni ve farkli misyonun belirlenmesinde etkili rol oynamislardir. Osmanli kadini icin basin, yalnizca haklarinin savunuldugu bir platform olarak kalmamis; takip eden yillarda kadinlar, gazete ve dergilerde bizzat yazarak kadinin toplumda o gune kadar oldugundan farkli bir stalude bulunmasi gerektigine isaret etmislerdir.
Kadina yonelen bu ilginin temelinde toplum yapimizda olmasi istenilen degisiklikler vardir; cunku bu degisikliklerin hizli ve koklu olabilmesi icin kadinin egitilmesi gerekmektedir. Ornegin, Namik Kemal, Tasvir-i Efkar'da yayimlanan makalelerinde kadinlarin okutulmasl meselesini ortaya atmistir. Namik Kemal'in bu yaklasimi, aydinimizin kadin meselesine bakis acisini da vermektedir. Bu acidan kadin anne, ailenin temel tasi, esinin en buyuk destekcisi ve hatta yardimcisi, roluyle yer almis; kadinin egitimiyle toplumun kalkinmasi, cocuklarin ve genclerin daha iyi yetistirilmesi ayni paralelde gorulmus; kadin haklari bahsi de daha cok kadinin sosyallesmesi olarak algilanmistir. Bu sebeple, kadin etrafindaki bu ilk dusunmelerin daha sonraki yillarda ortaya cikacak olan feminist zihniyetten henuz cok uzak oldugunu soyleyebiliriz. Nitekim, aileyi toplumun, kadini da ailenin temeli olarak goren ve bu sebeple kadin bahsini de irdeleyen ilk yazilarda erkeklerin imzasi kadinlara gore daha fazladir.
Ondokuzuncu yuzyilin ozellikle ikinci yarisindan itibaren basinimizda, siyasi, sosyal ve kulturel hayatimizda kadinlara iliskin ilk faaliyetler gorulmeye baslar. Devrine gore yeni, orijinal ve onemli bir konu oldugu icin yayin faaliyetleri sadece gazete veya mecmua yayimiyla kalmamis kadin konulu egitici kitaplara, romanlara da daha fazla rastlanir olmustur. Terakki gazetesinin 1869' da kadinlar icin pazar gunleri cikardigi "Muhadderat icin Gazetedir" alt basligiyla yayimlanan ek, basta dunyamizda bu konudaki ilk somut girisim olarak dikkat cekmektedir. (1)
Kadmlara yonelik calismalarin somut sonuclarindan birisi de H.1315' te (M. 1897) yayimlanan Nevsal-i Nisvan'dir. (2)
Genellikle periyodik olarak cikmasi hedeflenen ve gunumuzde daha cok yillik olarak anilan nevsallere ozel konulu salname demek de mumkundur. (3)
Nevsal-i Nisvan, hem konu hem de bu konuyu islerken tercih ettigi yayin turu bakimindan dikkat cekicidir. Eser, o donem toplumunda adeta moda olarak karsimiza cikan "kadin" konusunu secmistir. Kadinlara yonelik gazete ve dergilerin arttigi, o yillarda, hazirlayanlar farkli bir periyodik yayini, nevsali tercih etmislerdir. Resmi veya ozel daha onceki yillarda genel olarak salname ismini tasiyan bu tur eserlerin 1310'lu yillarda daha cok nevsal adiyla yayimlandiklarini goruyoruz ki, (4) bu da Nevsal-i Nisvan', hazirlayanlann sectikleri konuda oldugu gibi turde de devrin modasina uyduklarini, gostermektedir.
Diger taraftan muhteva bakimindan nevsallerle benzerlik gosteren ve takvim ismiyle yayimlanan eserler de vardir. Nitekim, Nevsal-i Nisvan'in 'Ifade-i Mahsusa'sinda yazar, eserin yazilis amacini aciklarken takvim ifadesini de kullanmistir. Ayni kavrami karsiladiklari dusuncesinden...
Read the full article for free courtesy of your local library.
|
Bookmark this article
Print this article
Link to this article
Email this article
Digg It!
Add to del.icio.us
RSS
