Kadin, toplumsal cinsiyet ve cinsellik arastirmalarinda arastirmaci ve katilimci iliskisi: yeni arayislar ve yonelimler *.(sex roles, culture, and research methodology)

OZET

1990'larda gelisen postmodern-feminist ve sosyalist-feminist yaklasimlar, toplumsal cinsiyet ve cinsellik arastirmalarinda pozitivist ve niceliksel yaklasimlarin yetersizligi kadar arastirmaci-arastirilan iliskisinin de sorgulanmasini tartismaya acmistir. Bu makalenin amaci kadin, toplumsal cinsiyet ve cinsel yonelimle ilgili arastirmalarin metodolojilerinde arastirmaci ve katilimci iliskisini kuramsal ve uygulama boyutlari ile tartismaktir. Bu amacla yazarlarin tamamladiklari iki alan calismasinin metodolojik baxi unsurlari irdelenecektir.

Makalede ele alinan iki arastirmadan birincisi, kendi urettikleri tarimsal urunleri haftalik kent pazarinda satisa sunan koylu/uretici pazarci kadinlar uzerinedir. Calismada pazarci kadinlar acisindan pazarciliga baslama nedenleri, pazari onlar icin cekici kilan unsurlar ve pazarciligin sosyo-ekonomik degeri incelenmis ve pazar yerinin nasil bir kamusal alan oldugu anlasilmaya calisilmistir. Her iki tarafin da kadin olmasi, arastirmaci katilimci arasindaki iliskisinde bircok engelin asilmasini saglamasina karsin, arastirmacinin sosyal konumu pazarci kadinlarla arasinda kacinilmaz bir mesafeye neden olmustur. Bu arastirmada, ozellikle, ozel-kamusal alan ayriminin belirleyici oldugu kapali topluluklarda, kadinlarla yapilan arastirmalarda erkek arastirmacilarin bu duzeyde bir kabul gormesinin neredeyse imkansiz oldugu sonucuna varilabilir.

Ikinci arastirmada ise Turkiye ve Britanya'da finans sektorunde cinsiyete daylai firsat esitligi incelenmistir. Arastirma kadin ve erkek calisanlarin karsilastirilmasini, arastirmaci ile katilimcilar arasinda guc ve otorite farkliliklarini icermektedir. Bu arastirma boyunca, ikinci arastirmaci, erkek arastirmaci olarak feminist bir arastirma yurutmenin yararlari ve zorluklarini surekli sorgulamis ve kendi cinsiyetinin bu arastirmayi yapmasina engel olmayacagi sonucuna varmistir: Oncelikle, yurutulen arastirma hem kadin, hem de erkek katilimcilari kapsamaktadir. Dolayisiyla arashrmaci ve katilimci arasinda cinsiyet farki kacinilmazdir. ikinci arashrmacinin ulke ve kurum disindan, genc, Turkiyeli arastirmaci kimligi iki ulke ve kulturden gelen katilimcilar icin farkli anlamlar tasimaktadir. Bu arashrmadaki arastirma-arastirmaci-arastirilan iliskisi incelendiginde, ikinci arastirmacinin cinsiyetinin, sosyal sinifi, ve uzmanligi gibi etkenlerin katilimcilar, arastirma amaclari, surecleri ve sonuclari uzerinde sta tik degil, bilesik ve dinamik etkileri oldugu yorumu yapilabilir.

Makale, alan calismasinda arasrirmaci ve katilimci arasindaki iliskinin cinsiyetlerinin onemli birer rol aynadigini tartismaktadir. Ancak bu, statik bir rol degil, aksine toplumsal cinsiyetin anlami ile sekillenen dinamik bir roldur. Her iki arastirmada cia arastirmacilarin cinsiyetlerinin yani sira, kentli ve ogrenci olmalari, calisma ortami disindan gelmeleri, politik gorusleri, yaslari ve diger sosyo-ekonomik konumlari, katilimcilarla olan iliskilerini etkilemistir.

Sosyal bilimcilere dusen yaptiklari alan arastirmalarinda kendi toplumsal cinsiyetlerinin rolunu inkar etmek veya yok saymak yerine, kendi cinsiyetleri ve katilimcilarin cinsiyetlerinin arastirma surecleri, yontemleri, amaclarina ve sonuclarina olan dolayli ve dolaysiz etkilerini yazilarinda ortaya koymak ve katilimci, arastirma ve arastirmaci ucleminde toplumsal cinsiyetin etkisini toplumsal esitlik, kisisel hak ve ozgurluk ilkelerini goz onunde bulundurarak dengelemeye calismaktir.

Abstract