Modernlesmenin Esiginde Osmanli Kadinlari: (Ceviren: Necmiye Alpay), istanbul, Toplumsal Tarih Vakf, Yayinlari, 2000. (Kitap Tanitimi / Book Reviews).(Book Review)

Zilfi, Madeline C. (Editor), Modernlesmenin Esiginde Osmanli Kadinlari: (Ceviren: Necmiye Alpay), istanbul, Toplumsal Tarih Vakf, Yayinlari, 2000. ISBN 975-333-142-8, 311 sayfa.

Modernlesmenin Esiginde Osmanli Kadinlari baslikli kitap, 17-18 Nisan 1994 tarihinde Maryland Universitesi, College Park'ta yapilan "Osmanli imparatorlugu nda Kadinlar: Ortadogu'da Erken Modern Donem ve Tarihi Mirasi 1650-1830" baslikli konferansta sunulmus bildirilerden olusmaktadir. Bildiriler once 1997 yilinda Madeline C. Zilfi'nin editorlugunde Leiden'de basilmistir. Necmiye Alpay' in Turkce'ye cevirdigi bu calisma Toplumsal Tarih Vakfi Yayinlari arasinda yayinlanmistir.

Kitap editor M. C. Zilfi'nin konferansa bildiriyle istirak eden tum katilimcilara, konferansin duzenlemesine katkida bulunan Maryland Universitesi Tarih bolumune, arastirmalarin yapildigi arsiv ve yazma eserler kutuphanelerindeki gorevlilere tesekkur yasisiyla baslar. Yazarin sunus yazisini takiben biri disinda tumu kadinlar tarafindan yazilmis 14 makale ve kaynacka ile dizin calismasi gelmektedir.

Madeline C. Zilfi'nin "Sunus" yazisi (s. 1-6), islam toplumlarinda kadin konusunda yapilmis yayinlarda gec kalindigini, Ismanli tarihcilerinin de 'kadini tarihin icine cekemedigini vurgulayak basliyor. Yazar, Osmanli dunyasinda kadinlar uzerine yapilmis ilk calismalarin Cagatay Ulucay, Ronald Jennings, Ulku Bates ve lan Denger'e ait oldugunu belirterek, ozellikle 1980'li yillarda bu calismalardo artis gozlendigini ifade elmektedir. Ortadogu Musluman kadinlarina yonelik olarak R. Jennings, A. Marcus ve G. Baer'in ka-di sicilleri ve arsiv belgelerinden hareketle hazirladiklari calismalarin yani sira, N. Abadan-Unat, D. Kandiyoti, N. Atiya, E. Fernea, A. E. Mayer, F. Mernissi, N. Minai, G. Nashat, C. Nelson, N. H. Youssef, B. Utas, R. Sayigh, J. Esposito, F. Davis gibi bilim insanlarinin da antropoloji calismalariyla tarihsel gecmise isik tutabildikleri vurgulanmaktadir. Arashrmalarin ozellikle 80'li yillarda artis gostermesine, iron devrimiyle gundeme gelen ortunme, cinsiyet ayirimciligi gibi konularin neden ol dugu iddia edilmektedir.

Ilk calismalarin daha cok Misir Musluman toplumundaki kadinlara yonelik oldugu, 80 sonrasi yapilan arastirmalarin ise kadinin islam toplumundaki rolu uzerine yogunlastigi belirtilerek, bu calismalardo zaman zaman Osmanli-Arap seklinde dil/konu karmasasina dusuldugu iddia edilmektedir. Zilfi "Sunus" yazisinda, Konferansin basligindaki "erken modern" kavraminin herkes icin tatmin edici olomayacagini kabul eder. Gecmis kaynaklardon derlenen, karsilastirmalarla da degerlendirilen bilgilerin, gelecegin kavranmasina 151k tutabilecegine dikkat ceker. Zilfi bu yaznin sonucunda, konferosta sunulan bildririlerin binlerce kadi sicilinden (Sadece istanbul icin 10.000 kadi sicili defteri oldugu belirtiliyor.) cok az bir kismina dayansa da gecmisi dogru algilamaya yonelik iyi ir baslangic yaratacagi umudunu belirtiyor.

Yazar soyadina gore alfabetik olarak dizilen makalelerin ilki, Suraiya Faroqhi'nin "18. Yuzyil Anadolu Kirsalinda Suc, Kadinlar ve Servet" baslikli calismasidir (s.7-26). Faroqhi makalesine suc, suclu ve cezalandirma kavramlarina yonelik olarak Avrupali meslektaslarinin calismalarina atiflarda bulunan kisa bir "arka plan" yazisindan sonra, Osmanli tasrasinda kadin, mulkiyet ve servet uclemesine yonelik, cagdas, calismalari da gozardi etmeye ikinci bir arka plan yazisiyla devam etmektedir. Kayseri'nin sosyal tarihi uzerine ilginc notlar aktarilarak, sehrin muslim-gayrimuslim seklinde iki dinsel yogunluga ve Turk, Ermeni ve Rumlardan olusan etnik karisikliga sahip oldugu, nufusunun 16. Yuzyilda arttigi, ozellikle insaat sektorunde istanbul'a goc, oldugu, Celali isyanlari sirasinda sehrin cok hirpalandigindan ve Kayserili tucarlardan bazilarinin Misir'a ulasan ticari etkinliklerinden bahsedilmektedir. Makaleye kaynak olan oyku, Kayseri'ye bagli Erkilet Koyunde oturan Gul Ana adli kadinin, kocasi Vasil tarafindan bicaklanarak olduruldugunu ileri suren ana-baba Kadem ve Arzuman'in 1743 yilinda mahkemeye muracaatiyla basliyor. Vasil'in, karisinin bicaklanmasinda uc, ay sonra oldugune, karisi Gul Ana'nin da kendisine saldiranin kocasi Vasil olmadigina dair ifadeleri vardir. Vasil esinin olumunden once ailesine verdigi ve incinde 2500 kurus, inciler, altin kemer, bir miktar ingiliz yunlusu ve sariga elverisli 28 parca pamuklu kumas bulunan sepeti geri istiyor. Gul ananin ebeveyni ise diyet hakki icin bu sepeti alikoymustur. Vasil, istanbul'da seyhulislamdan fetva aldigini belirterek sepetin kendisine verilmesini istemektedir. Ayni sekilde olen kadinin annesi de seyhulislamdan bir fetva alabilmistir.

Faroqhi bu matikeme kaydindan hareketle tasrada zenginlik ya da servet olcusu mallari, bunlardan bazisinin (ingiliz yunlusu gibi) Kayseri'ye gelis yollari, hukuk duzeninin isleyisi ve tasradaki bir kadinin istanbul'daki seyulislamdan fetva alma yollarinin baska mahkeme kayitlariyla orneklendirerek tartisiyor.