Cinsiyet rolu kalipyargilari, androjenlik ve diger cinsiyet rolu yonelimleri.(gender roles, androgyny; text mainly in Turkish)

Ozet

Cinsiyet rolu yonelimi kavrami, kadinlarla erkekler arasindaki bireysel farkhhklarm, kadmlarm ve erkeklerin biyolojik olarak birbirlerinden farkh oluslann dayandmlmasl yaklasimi ile ortaya cikmistir. Her ne kadar kisilik ozellikleri ile biyolojik cinsiyet arasinda bir bag oldugu varsayiliyorsa da, biyolojik cinsiyetle bireylerin sahip olduklan nitelikler arasinda birebir tutarlilk oldugu ileri surulemez. Yani bir erkek kadinsi ozelliklere, bir kadin da erkeksi ozelliklere sahip olabilir. Bu noktada da ortaya androjenlik adi verilen cinsiyet rolu yonelimi cikar

Androjenligin ve diger cinsiyet rolu yonelimlerinin ele alindigi bu calismada, oncelilke 'biyolojik cinsiyet' ve 'toplumsal cinsiyet' kavramlari arasindaki ayrima yer verilecek, cinsiyet rolu yonelimlerini temelini olusturan toplumsal cinsiyet kahpyargdarl uzerinde durulacaktir. Ardindan da, androjenlik ve diger cinsiyet rolu yonelimleri ayrintiyla ele alnacak ve androjen bireylerle androjen olmayan bireyler (cinsiyet tiplemeli bireyler), simdiye dek gercelestirilmis olan arastirmalar cercevesinde cesitli bireysel ozellkler acisindan karsilastrilacaktir.

Anahtar Kelimeler toplumsal cinsiyet, cinsiyet rolu yonelimi, androjenlik, kalipyargi, toplumsal siniflandirma.

Giris

Insanlar, nesneleri oldugu gibi insanlari da, belirli bir takim ortak niteliklerini temel alarak gruplara ya da siniflara ayirarak, yani toplumsal siniflandirma yaparak, dis cervreden gelen yogun bilgi yukuyle bas etme yoluna giderler (Tajfel ve Forgas, 1981, s.114). Fiske ve Taylor, siniflandirma surecini bir tur bilissel cimrilik olarak adlandirmaktadir (Donmez, 1992, s.132). Cevremizdeki insanlara iliskin bilgi yukunu azaltmanin ve bu anlamda "bilissel cimrilik" yapmanin yolu da toplumsal siniflandirma surecinden gecer (Hewstone ve ark., 1996, s. 112).

Toplumsal siniflandirma, insanlar kendi baslarina birer birey olarak degil de bir toplumsal grubun uyesi olarak algilandiklarinda ortaya cikar. Bireyler, 'insanlar' olarak degil 'erkekler', 'kadinlar', 'beyazlar', 'yaslilar' diye adlandirilirlar. Cinsiyet, etnik ozelliker ve yas toplumsal siniflandirmanin temelleridir. Iki ya da daha fazla insan bir grup olarak algllandiginda, bu grup artik diger gruplardan ayri tutulur ve 'farkli' olarak ele alinir (Mackie, Hamilton, Susskind ve Rosselli, 1996, s. 41; Bilgin, 1996, s.76).