Tanzimat donemi Turk romaninda kadin uzerine bir degerlendirme.(women in Turkish novels in the Tanzimat Period; text mainly in Turkish)

Ozet

Turk tarihinde bir donum noktasi olan Tanzimat donemi, devlet ve toplum yapisinda onemli degisiklikleri beraberinde getirmistir. Fikri ve sosyal alanda bu degisimin bariz olarak hissedildigi kurumlardan biri de ailedir. Bu donem romanlari oncelikle toplumu egitmeyi amaclamis ve romanlarda kadinin yeri egitim ve batililasma ekseninde ele alinmistir. Elestirilen kadin tiplerinin yani sira, idealize edilmis kadinlara da yer verilmistir. Bu degerlendirme, tarih kitaplarinda goremedigimiz, kadinin yasadigi degisimi somut ve detayli orneklerle sunma amacini tasimaktadir.

Anahtar Kelimeler Tanzimat, kadin, hikaye, roman, batililasma.

**********

Tanzimat fermani ile birlikte yeni ve farkli bir medeniyet dairesine giren Osmanli Devleti siyasi, sosyal, fikri ve idari yapusinda onemli degisiklikler yapmistir. Pek cok sahada kendisini derinden hissettiren bu degisimin altinda yatan amac, bozulan kurumlari islah etmek ve gelismis dunya devletlerinin ileri yonlerini ornek alarak, devleti ve halkiyla guclu bir yapi ortaya koyabilmekti. Bu gecis surecinde, sosyal yapi icerisinde aile kurumunun ve kadinin yasadigi degisim, oldukca onemli gelismeleri ve basarilari beraberinde getirmistir. Sosyal hayatin kucuk bir ornegi olan aile ve ailenin onemli bir uyesi konumunda kadinin sahip oldugu gelisme cizgisi, ayni zamanda Tanzimat'in toplum hayatina ne derece tesir ettigini de ortaya koymaktadir.

"Tanzimat devrinde, kadinln ev icinden dis dunyaya yonelmesi, zaruretten cok modaya kapilmasi ile olur. Bunda Misirli kadinlarin da tesiri gorulur. Kirim savasi, yillarinda, Hidiv ailesi cesitli sebeplerle Istanbul'a gelir. Hidiv ailesinin hanimlarinin kilik kiyafet, eglenme tarzi ve davranislari Istanbul hanimlarindan daha acik, serbest ve alafranga tarzdadir" (Ugurcan, 1992, s.498). Kadinin disariya acilmasinda diger ulkelerdeki hemcinslerinden etkilenmesi ve gazeteler vasitasiyla batidaki gelismelerden haberdar olmasi onemli rol oynamistir.

Edebiyat cevrelerinde donemin yaygin gorusu, halki egitmek amacini, tasiyan eserler yazmak ve bu eserler araciligiyla okuyucuya bir takim mesajlar vermektir. Yazarlar oncelikli sorunun halki egitmek oldugunu bildikleri icin, gerek makalelerinde, gerekse hikaye ve romanlarinda yol gostericilik misyonunu benimsemislerdir. Devlet yonetiminden sorumlu olan kisiler, kiz cocuklarina yonelik rustiyeler acarak kadinlarin tahsili konusuna onemle egilirken, yazarlar da eserlerindeki itibari alemlerde kadina yonelik elestirileri veya idealize edilmis kadin tiplerini sunarak okuyucuyu, dolayisiyla halki farkli ve etkin bir yolla egitmeye calismislardir.