Yamaner, Guzin, 20. Yuzyil Tiyatrosunda Kadin Bakis Acisinin Yansimalari.(non-English language article)

Ankara, T. C. Kultur Bakanligi Yayinlari, 2001, X + 166 sayfa, ISBN 975-17-2701-4

Kadinin tiyatro seruvenini ve feminist tiyatronun gelisimini aydinlatmaya calisan bu kitabin temeli yazarin 2000 yilinda Ankara Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Kadin Calizmalari alaninda yaptigi yuksek lisans tezine dayanmaktadir. Guzin Yamaner, tiyatro birikimiyle kadin calismalari sahasinda aldigi egitimi bu eserde birlikte degerlendirme imkani bulmus.

Kitap uc ana bolumden olusmustur. Bu bolumlerin disinda eserde giris, sonuc ve oneriler basliklan bulunmaktadir. Giris bolumunde sosyal hayatin cogu alaninda oldugu gibi gorsel sanatlarda ozellikle de tiyatroda geri plana itilen, gerek oyuncu gerek yazar ya da idareci olma cabalari engellenen kadinin mucadele sureci ele alinir. Calismasinin amacinin da kadin bakis acisinin tiyatroya olan yansimalarinin, tiyatroda varolma, izlek, dil ve sahneleme asamalarindaki gelisimini tespit etmek oldugunu aciklayan yazar, 1968 yilini 20, yuzyilda baslayan kadin etkinlesme hareketinin donum noktasi olarak belirler.

Kadinin tiyatroda etkinlesme isteklerinin hiz kazandigi tarih olan 1968'den sonra ozellikle de 1970'lerden itibaren kadin oyunlarinin yine hemcinsleri tarafindan sahneye konulmasi, yani kadinlarin birlikte ortaya koyduklari kollektif uretimler baslar. Eserde feminist tiyatronun bu ilk orneklerinin uzerinde durulmasinin yani sira bu tiyatronun ana cizgileri de verilir. Geleneksel tiyatroyla uyusmayan feminist teori ve pratigin yerlestirilmesine yonelik cabalarin ulkeden ulkeye farklilik gosterdigi, ornegin Ingiltere'de teori tabanli mucadele yolu benimsenirken, Amerika'da bu hareketlerin eylem tabanli oldugu belirtilir.

Bu bolum hem dunyada hem de Turkiye'de kadinin bugunku konumuna ulasmasindaki sureci de ortaya koymaktadir. Fakat kadinin tiyatrodaki gelisim cizgisini takip etmek guctur. Cunku bu konuda arastirma yapmak oldukca gereksiz gorulmustur.

Birinci bolum ise "Kadin Bakis Acisiyla Tiyatro Tarihinde Gorunur Kilinanlar" basligini tasimaktadir. Tiyatroyu meslek edinen kadinlar farkli yuzyillarda ve farkli cografyalarda gosterilmistir. Bilinen ilk kadin tiyatro yazari Hrotsvit, 10. yuzyilda Almanya'da yasamistir. Bir rahibe olan Hrotsvit, cizdigi kadin karakterlerle erkek meslektaslarinin ortaya koyduklari urunlerin iceriklerini tersine cevirmis, bunun sonucu olarak da yazara gore 'sessizlestirilmistir'.

Yazar, 10. yuzyil Almanya'sindan sonra bakislarini Restorasyon donemine cevirir ve bu donemde de kaybolmus buyuk kadin yazarlarin ve bunlarin metinlerinin bulundugunu, gun yuzune cikabilenlerden en onemlisinin ise Aphra Behn oldugunu belirtir.